Ses ve Müzik Teknolojileri’nin Geçmişi ve Günümüzde Geldiği Nokta

Ses ve Müzik Teknolojileri’nin Geçmişi ve Günümüzde Geldiği Nokta

Bu yazıyı okuyorsanız, müzikle öyle veya böyle bir şekilde ilgili olduğunuzu varsayıyorum. Müzik dinlemeyi bir çoğumuz seviyoruz. Kimimiz sevdiği parçaları ilgili oldukları enstrümanlarla yorumluyor. Hatta bazılarımız kendi özgün bestelerini yapıyorlar.

Bulunduğumuz bu çağda müzik kendisini ; bir enstrüman alıp onu çalmayı öğrenmekten çok daha ileriye taşımış durumda. Çok daha mobil hale gelen stüdyolar, yaygınlaşan kayıt imkanları, internet sayesinde bilginin elimizin altında olması gibi etkenler; bilgisayarımızın dışına dahi çıkmadan ‘In The Box’ olarak tabir edilen şekilde müzik yapmayı mümkün hale getirdi.

Her bir ses işlemcisinin analog şekilde olduğu, bir şarkı yapmak istediğiniz takdirde pahalı ekipmanlara ve stüdyolara bağlı olduğunuz dönemler artık çok geride kalmış durumda. Çok ünlü ve pahalı ses işlem birimlerinin dahi emülasyonunun rahatça tasarlandığı bir müzik endüstrisi içinde yaşıyoruz. Bu da müzik yapmayı hem çok daha pratik, hem de çok daha ucuz hale getiriyor.

Fakat her ne kadar işler çok pratik hale gelmiş olsa da; açıkça bilgi çöplüğü haline gelmiş internet ve sosyal medyada, Ses ve Müzik Teknolojileri de bu çöplükten fazlasıyla payını almış durumda. Bundan dolayı bu yazımızda, sizlere temel ses işlem birimlerini, bunların ne işe yaradıklarını ve nasıl kullanabileceğinizi anlatacağız. Lakin her şeyden önce şunu hatırlatmak isteriz; Ses ve Müzik Teknolojileri alanında tek bir doğru asla bulunmamaktadır. Dilimize de yerleşmiş olan ‘Her yiğidin bir yoğurt yiyişi vardır’ atasözü, bizim alanımızda kesinlikle akıldan çıkarılmamalıdır.

Temel Ses İşlem Birimleri 

Ses İşlem Birimleri; temelde analog veya dijital bir şekilde kaydedilmiş ses formlarını manipüle ederler. Ses düzeyinin azaltılması, bazı frekansların ses düzeylerinin kısılması, ses formunun dinamik aralığını kontrol etmek gibi bazı işlemler, bu manipülasyona örnek verilebilir. 

Fakat, ses işlem birimleri maalesef her şeyin çözümü değildir. Yazımızın ilerleyen safhalarında bu birimlerin ne kadar faydalı olabileceğine değineceğiz ama bundan önce Ses Teknolojileri ile ilgilenen herkesin bilmesi gereken bir konu var. İçeriye aldığınız yani, işlem birimlerine soktuğunuz ses formu ne kadar temiz olursa; alacağınız sonuç da o kadar tatmin edici olacaktır. Eğer içeriye giren ses tatmin edici değilse; maalesef ortaya iyi bir sonuç çıkma ihtimali de düşecektir.

Eğer ses işlem birimlerinin temelde ne işe yaradığını anladıysak, biraz daha detaylara inmeye başlayabiliriz.

- Adeta Bir Can Simidi : Ekolayzer!

Ekolayzerler, ses ve müzik teknolojilerinin vazgeçilmez bir parçasıdır. Gerek transparan çalışan ve detaylı işlem imkani veren FabFilter – Q3 gibileriyle, gerekse sese bir karakter katan renklendirici Waves API-550 gibileriyle.

Ekolayzerler; temelde frekansların ses kuvvetini azaltıp artırmaya yarayan araçlardır. Onlar sayesinde sorunlu frekansları azaltabiliriz, birbiri ile çakışan frekanslardan kurtulabiliriz, renklendirmek istediğimiz frekansları güçlendirebiliriz. Sesin tonunu ve karakterini değiştirmemize olanak sağlarlar.

Günümüzde ekolayzerlerin işlevi öyle bir noktaya gelmiş durumda ki, onları dinamik işlemci rolünde dahi kullanabilir duruma geldik. Fakat çok da detaya inip teknik özelliklerin içinde boğulmadan, bir sonraki işlem birimimize geçelim!

Kullanması Zor, Duyması Daha Zor : Kompresörler!

Kompresörlerle ilgili büyük tartışmalar süregelmektedir. Bu işlemcinin gerçekten yararlı olduğu konusunda tam bir fikir birliğine varılabilmiş değildir. Fakat temelde ne işe yaradığına bir bakalım.

Kompresörler, dinamik işlemcilerdir. Yani gelen sinyalin seviyesine göre iş yaparlar. Giren sinyal için bir eşik seçilir, bu eşiği geçen ses, kompresör tarafından belli ölçülerde kısılır. Belirlenen bu eşiğe ‘Threshold’ ismi verilir. Kısılan sesin ne kadar kısılacağı da mühendis tarafından belirlenir. Bu ölçüye de ‘Ratio’ adı verilir.

Bunun yanında sesin ne kadar hızlı kısılacağı, kısılan sesin ne kadar zamandan sonra açılacağı da tamamen mühendisin kontrolündedir. Bu kontroller sırasıyla ‘Attack’ ve ‘Release’ olarak isimlendirmiştir. Belirlenen ses giriş eşiğinin ne kadar sert olacağına da ‘Knee’ dediğimiz kontrol sayesinde karar veririz.

Kompresör, belirlenen eşik üzerindeki sesleri kıstığı için; daha alt seviyelerde kalmış frekansları da duyurmakta yardımcı olur. Anlaması ve kullanması gerçekten güç bir işlem birimidir.

Ayrıca ‘Multiband’ kompresörler de günümüzde aktif şekilde kullanılmaktadır. Farklı frekanslara farklı değerlerle işlem yaptırabildiğiniz bu işlemciler, frekans kontrolünü daha dengede tutmanıza olanak sağlar.

Daha Geniş Duyun : Stereo Enhancer İşlemcileri!

Sesleri mono ve stereo olarak ikiye ayırabiliriz. Bu farkı ortaya çıkaran etken, mid denilen bölgeden gelen sinyal ile side denilen bölgeden gelen sinyalin farkıdır. Mono sinyallerde ses yalnızca mid bölgeden gelir. Stereo sesler ise hem mid hem side bölgelerinden sinyal sağlar.

Ancak kimi zaman sesler istediğimiz kadar geniş gelmez. Bunun sebebi side’lardan gelen sinyalin düşüklüğü olabilir. Stereo Enhancer’lar bu noktadaki sinyalleri güçlendirerek bize daha geniş bir ses sağlayabilir. Yalnız dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta var; Stereo Enhancer pluginleri, bilinçli kullanılmaz ise faz problemlerine yol açabilir.

Uzatın, Kısaltın, Güçlendirin! : Transient Shaper Pluginleri

Bazen parçamızda kullandığımız sesler, renk olarak istediğimiz gibi olsa da verdikleri sound etkisi bizi üzebilir. Sesimiz çok uzuyor olabilir, fazla kısa olabilir, yeterince sert vurmuyor olabilir... Bunun çözümü Transient Shaper işlemcileridir.

Attack ve Sustain değişkenleri, bize sesimizde istediğimiz noktaya getirmemiz için yardımcı olabilir.

Hepsi Bu Kadar Mı?

Tabii ki değil! Bu yazıyı yazan ses teknisyeni olarak, kendi adıma en çok kullandığım işlemcileri anlatmaya çalıştım. Müzik Teknolojileri alannda maalesef Türkçe kaynak ,daha doğrusu, doğru Türkçe kaynak bulmakta güçlük çekiyoruz. Umuyorum biraz olsun yararı dokunur bu yazının. Okuduğunuz için teşekkürler. Müzikle Kalın!